۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ – محققان در مطالعۀ منتشر شده در نشریه European Heart Journal Openگزارش دادند که افزایش نسبی خطر انفارکتوس میوکارد (MI) یا همان حمله قلبی در ارتباط با دیابت، پس از تعدیل عوامل خطر قلبی-عروقی متداول، در زنان و مردان مشابه شد. تفاوت جنسیتی که در ابتدا مشاهده شده بود، پس از تعدیل این عوامل کاهش یافت؛ عواملی که تأثیر ترکیبی آن‌ها در زنان بیشتر از مردان بود.
چرا دیابت ممکن است خطر حمله قلبی را در دو جنس متفاوت تحت تأثیر قرار دهد؟
دیابت یک عامل خطر شناخته شده برای بیماری‌های قلبی-عروقی، از جمله انفارکتوس میوکارد (MI) است. تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که دیابت ممکن است سبب افزایش نسبی بیشتری در خطر قلبی-عروقی برای زنان نسبت به مردان، شود. با این حال، دلایل این تفاوت و میزان تأثیر عوامل خطر متداول بیماری‌های عروق کرونر (CHD) بر این مسئله، همچنان نامشخص بود.
دیابت اغلب با عوامل خطری همچون دیس‌لیپیدمی (اختلال در چربی خون)، فشار خون بالا، استعمال دخانیات و وزن بیش از حد همراه است. دیس‌لیپیدمی در افراد دیابتی با افزایش تری‌گلیسیرید و کاهش سطح کلسترول HDL(لیپوپروتئین با چگالی بالا) مشخص می‌شود که این تفاوت‌ها در زنان بارزتر است.
دیابت در زنان اغلب با فشار خون بالا نیز همراه است که این امر خطر MI را در زنان نسبت به مردان بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد. این ناهنجاری‌ها ممکن است به‌طور مستقل در خطر قلبی-عروقی نقش داشته باشند و همچنین به تبیین ارتباط بین دیابت و MIکمک کنند. هدف پژوهشگران این بود که تعیین کنند آیا خطر اولین حمله قلبی مرتبط با دیابت بین زنان و مردان متفاوت است یا خیر، و میزان مشارکت عوامل خطر شناخته‌شدۀ بیماری‌های عروق کرونر را در این ارتباط تعیین کنند.
مطالعه ترومسو (Tromsø) میزان بروز دیابت و حمله قلبی را در طول زمان بررسی کرد
این تحلیل آینده‌نگر شامل ۴۲,۹۰۷ شرکت‌کننده در مطالعۀ ترومسو (یک مطالعه مبتنی بر جمعیت در ترومسو، نروژ) بود. زنان ۵۱.۵٪ از شرکت‌کنندگان را تشکیل می‌دادند. این تحلیل بازه سنی ۳۵ تا ۱۰۴ سال را پوشش داده و از داده‌های جمع‌آوری‌شده بین سال‌های ۱۹۷۹ تا ۲۰۱۶ استفاده کرده است، در حالی که پیگیری حملات قلبی تا پایان سال ۲۰۱۹ ادامه یافت.
در طول دوره پیگیری، ۳,۹۴۲ شرکت‌کننده دچار حمله قلبی جدید شدند که از این تعداد، ۳۵۷ مورد در افراد مبتلا به دیابت رخ داده بود. محققان از رگرسیون پواسون برای تخمین نسبت نرخ بروز (IRR) استفاده کردند تا نرخ‌های بروز را بین گروه‌ها با در نظر گرفتن تفاوت در مدت زمان پیگیری، مقایسه کنند.
خطر MIمرتبط با دیابت در زنان و مردان
پژوهشگران ابتدا ارتباط بین دیابت و MIرا پس از تعدیل سن و دوره تولد بررسی کردند. سپس ارزیابی نمودند که این ارتباط پس از در نظر گرفتن عوامل خطر شناخته‌شده CHD چگونه تغییر می‌کند و میزان مشارکت هر عامل را محاسبه کردند.
ارتباط آشکار بین دیابت و افزایش خطر MI، از حدود سن ۴۵ سالگی در مردان و ۵۵ سالگی در زنان شروع شد. پس از تعدیل سن و دوره تولد، IRRبرای MIمرتبط با دیابت در زنان ۲.۲۶ و در مردان ۱.۸۴ بود. این بدان معناست که میزان بروز MIدر زنان و مردان مبتلا به دیابت، به‌ترتیب ۲.۲۶ و ۱.۸۴ برابر بیشتر از زنان و مردان بدون دیابت بود.
با این حال، تفاوت جنسیتی از نظر آماری معنی‌دار نبود. قابل توجه است که تحلیل‌های طبقه‌بندی‌شده بر اساس سن نشان داد که مردان مبتلا به دیابت در بیشتر طول عمر خود، بالاترین خطر مطلق برای MIرا دارند. زنان مبتلا به دیابت نیز خطری تقریباً مشابه با مردان بدون دیابت داشتند.
اثرات عوامل خطر بیماری‌های عروق کرونر
سپس محققان بررسی کردند که چگونه عوامل خطر فردی بر ارتباط بین دیابت و MIتأثیر می‌گذارند. نسبت تری‌گلیسیرید به کلسترول HDL، اصلی‌ترین عامل در هر دو جنس بود. با تعدیل این شاخص، ارتباط بین MI و دیابت در هر دو جنس تضعیف شد. این یافته بر اهمیت دیس‌لیپیدمی دیابتی در تبیین افزایش خطر MIمرتبط با دیابت تأکید می‌کند.
در مدل‌هایی که چندین عامل خطر قلبی-عروقی را در نظر می‌گرفتند، تعدیل فشار خون سیستولیک باعث تضعیف ارتباط بین MI و دیابت در زنان به میزان ۱۰.۳٪ شد. در مقابل، این تعدیل باعث تقویت این ارتباط در مردان به میزان ۲.۲٪ گردید. این تفاوت نشان می‌دهد که فشار خون سیستولیک بالا، سهم بیشتری در خطر MIمرتبط با دیابت در زنان داشته است.
تعدیل عوامل استعمال دخانیات و کلسترول تام، ارتباط با دیابت را در هر دو جنس تقویت کرد، اما این تقویت در مردان بیشتر از زنان بود. در مدل ترکیبی، تعدیل مصرف دخانیات باعث تقویت ارتباط در مردان به میزان ۲۳.۱٪ در مقابل ۷.۱٪ در زنان شد. بنابراین، با در نظر گرفتن مصرف دخانیات، ارتباط قوی‌تری بین دیابت و MIبه‌ویژه در مردان، آشکار شد. شاخص توده بدنی (BMI) نیز تأثیر مشابهی در هر دو جنس داشت و تأثیر عمده‌ای بر تغییر خطر نشان نداد.
تأثیر ترکیبی بزرگتر در زنان
محققان با بررسی تأثیر ترکیبی عوامل خطر بیماری‌های عروق کرونر، دریافتند که این عوامل تأثیر بیشتری بر تضعیف شدت ارتباط در زنان (۳۳.۶٪) نسبت به مردان (۱۵.۹٪) دارند. تعدیل مشترک باعث شد تفاوت اولیه بین دو جنس کاهش یابد؛ به‌طوری که IRR تعدیل‌شده در زنان ۱.۷۲ و در مردان ۱.۶۷ شد. این نتایج نشان می‌دهد که عوامل خطر شناخته‌شدۀ بیماری‌های عروق کرونر، بخش قابل توجهی از تفاوت‌های مشاهده‌شده در برآوردهای خطر MI مرتبط با دیابت را توجیه می‌کنند.
تأثیر چندین عامل در تعدیل ترکیبی، ضعیف‌تر از تعدیل انفرادی بود. برای مثال، اگرچه نسبت تری‌گلیسیرید به کلسترول HDL، همچنان بزرگترین عامل تضعیف‌کننده ارتباط بین دیابت با MIبود، اما اثر آن پس از تعدیل ترکیبی کمتر شد (از ۲۹.۶-٪ به ۱۷.۱-٪ در مردان و از ۲۸-٪ به ۱۹-٪ در زنان).
در طبقه‌بندی سنی، نسبت تری‌گلیسیرید به کلسترول HDL، بیشترین تأثیر منفی را بر ارتباط MI-دیابت در افراد مسن (۷۵ سال و بالاتر) در هر دو جنس داشت، اما این اثر در مردان بیشتر از زنان بود. بین سنین ۵۵ تا ۷۴ سال، تعدیل این نسبت و فشار خون سیستولیک، ارتباط را در زنان به میزان مشابهی تضعیف کرد.
تعدیل مصرف دخانیات به عامل اصلی تقویت ارتباط دیابت-MI در مردان تبدیل شد و تأثیر آن از ۱۱٪ به ۲۳.۱٪ افزایش یافت. در زنان، در نظر گرفتن تأثیر قوی‌تر فشار خون سیستولیک بر خطر MI، باعث تضعیف این ارتباط به میزان ۹ تا ۱۰ درصد شد.
عوامل خطر پیش از بروز دیابت
محققان دریافتند که سطوح نامطلوب لیپید و افزایش فشار خون سیستولیک، حتی در مرحله پیش‌دیابت نیز مشهود است. سطوح لیپید به‌طور کلی در افرادی که بعدها به دیابت مبتلا شدند، نامطلوب‌تر بود و بلافاصله پس از شروع دیابت، تثبیت شده یا بهبود یافت. در میان کسانی که بعداً دچار MIشدند، سطوح لیپید در زمان شروع و پس از شروع دیابت نامطلوب‌تر بود.
محققان این فرضیه را مطرح کردند که دیس‌لیپیدمی در افراد دیابتی ناشی از مقاومت به انسولین است و این وضعیت بخشی از خطر MIرا در این گروه میانجی‌گری می‌کند.
در زنان مبتلا به دیابت که بعداً دچار MI شدند، فشار خون سیستولیک پیش از شروع دیابت بالاتر بود و پس از آن نیز با افزایش مدت زمان ابتلا به دیابت، همچنان افزایش یافت؛ این روند در مردان مبتلا به دیابت به این وضوح نبود. طبق نظر محققان، فشار خون سیستولیک بالا ممکن است بخشی از افزایش خطر MI را میانجی‌گری کند.
به همین ترتیب، BMIدر هر دو جنس افزایش یافت و ۵ تا ۱۰ سال قبل از شروع دیابت به سطح چاقی رسید و پس از آن کاهش یافت. زنان مبتلا به دیابت که بعداً دچار MIشدند، برخلاف افراد دیگر در دوران پیش از دیابت به‌طور قابل توجهی BMIبالاتری داشتند که پس از تشخیص، با کاهش شدیدتری روبرو شد.
این مشاهدات نشان می‌دهد که عوامل خطر قلبی-عروقی حتی قبل از تشخیص دیابت تثبیت شده‌اند. همچنین بر اهمیت در نظر گرفتن پروفایل گسترده‌تر خطر قلبی-عروقی در افراد مبتلا به پیش‌دیابت، به‌جای تمرکز انحصاری بر سطح گلوکز خون یا وضعیت دیابت، تأکید می‌کند. لازم به ذکر است که تغییرات در برآوردهای خطر پس از تعدیل آماری، به معنای آن نیست که عوامل خطر انفرادی مستقیماً باعث MIدر افراد دیابتی می‌شوند. همچنین یافته‌ها نشان نمی‌دهند که میزان بروز MI مرتبط با دیابت در زنان و مردان از نظر مطلق یکسان است، بلکه این مطالعه خطر‌های نسبی را توصیف می‌کند.
احتمال تأثیر زمان نامشخص تشخیص دیابت بر برآوردهای خطر
این تحلیل، یک مطالعه مشاهده‌ای بود که استنباط علیتی را غیرممکن می‌سازد. از آنجایی که سن شروع دیابت نامشخص بود، از سن شرکت کنندگان در زمان نظرسنجی استفاده شد که می‌تواند باعث بروز بی‌دقتی شود. همچنین ممکن است عوامل مخدوش‌کنندۀ باقی‌مانده ای وجود داشته باشند. این مطالعه بین دیابت نوع ۱ و نوع ۲ تفاوتی قائل نشد.
علائم هشداردهنده قلبی-عروقی سال‌ها پیش از تشخیص دیابت ظاهر می‌شوند
مطالعه ترومسو نشان داد که دیابت با افزایش میزان بروز MI در زنان و مردان همراه است. پس از تعدیل سن و دوره تولد، برآورد خطر نسبی در زنان بالاتر بود، اما این تفاوت از نظر آماری معنی‌دار نبود. تعدیل عوامل خطر شناخته‌شدۀ بیماری های عروق کرونر، به‌ویژه نسبت تری‌گلیسیرید به کلسترول HDLو فشار خون سیستولیک، باعث تضعیف این ارتباط شد، اما این تضعیف در زنان بیشتر بود. IRRنهایی تقریباً یکسان شد: ۱.۷۲ در زنان و ۱.۶۷ در مردان.
به‌طور خاص، ناهنجاری‌های لیپیدی و افزایش فشار خون سیستولیک در مرحله پیش‌دیابت نیز وجود داشتند. یافته‌ها بر نقش عوامل خطر سنتی قلبی-عروقی در خطر MI مرتبط با دیابت و اهمیت شناسایی پروفایل‌های لیپیدی نامطلوب و فشار خون بالا، حتی در مرحله پیش‌دیابت، تأکید می‌کنند. این عوامل می‌توانند اهداف مهمی برای ارزیابی خطر قلبی-عروقی در افراد مبتلا به پیش‌دیابت و پس از شروع دیابت، به‌ویژه در زنان، باشند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261023/Women-and-men-face-different-heart-attack-risks-with-diabetes.aspx